|
Kümeslerde görülen hastalıkla, infeksiyöz olmayan ve infeksiyöz hastalıklar olarak ikiye ayrılırlar.
İNFEKSİYÖZ OLMAYAN HASTALIKLARın nedeni, beslenme bozuklukları, kümes hijyeninin iyi olmaması, bakım hataları ve hayvanların yapısal bozukluklarıdır. Örneğin, GUT hastalığı yemlerde A vitamininin eksikliği, yem protein oranının yüksekliği, enerjinin düşük olması ve yemde fazla bikarbonat bulunması gibi faktörlere bağlıdır. Üşütme, fazla ısı, susuzluk, yemsizlik gibi bakım hatalarından kaynaklanan hastalık durumları da çok zaman ölemlerle sonuçlanarak zararlara yol açmaktadır.
İNFEKSİYÖZ HASTALIKLAR isi patojenik mikroorganizmaların neden olduğu hastalıklardır.
İnfeksiyöz hastalıkların bir kısmı bulaşma özelliği göstermez. Kümes içinde kolayca kontrol altına alınır. Örneğin, SYNOVİTİS.
Bulaşıcı infeksiyöz hastalıklar bir bölgedeki tüm duyarlı hayvanları etkileyen yayılma gösterirler. Nedenleri ise patolojik bakteri, virüs, mantar ve diger biyolojik etkenlerdir.
İNFEKSİYÖZ HASTALIKLARIN BULAŞMASI VE KONTROLÜ
Hastalıklar çeşitli yollarla infekte hayvanlardan sağlam hayvanlara bulaşırlar.Bunlardan bazıları şunlardır..
EMBİRYONİK BULAŞMA VE KONTROLÜ -
Hastalığı oluşturan mikroorganizma yumurtalıkta yada yumurta kanalında lokalize olur. Etken hasta hayvanın yumurtalarına yerleşir. Bazı hastalıklarda etken bağırsak kanalına yerleşir. Yumurta kabuğuna bulaşan hastalık etkeni yumurta kabuğundan geçerek embiryoya ulaşır. Buna KABUK BULAŞMA denir.
Ovarian bulaşma, Kronik Solunum Yolu İnfeksiyonu -CRD- , infeksiyöz sinusitis, infeksiyöz synovitis, lenfoid leukosis, tüberküloz, pullarum, tifo, EDS-76 gibi hastalıklarda görülür.
Kabuksal Bulaşma, Kolibasillozis, Paratifo infeksiyonlarında görülmektedir.
HAVA YOLU İLE BULAŞMA VE KONTROLÜ
Bu hastalıkların etkeni solunum yollarına yerleşir. Hasta hayvanların soluk alıp vermeleri ve öksürük tıksırık ile etken havaya karışır ve sağlıklı hayvanların soluk alıp vermesi sırasında sağlam hayvanların solunum yollarına girerek oraya yerleşir ve üreyerek hastalık yaparlar. Hava yolu ile bulaşma kümes içindeki hayvanlarda görülür. Kümesten kümese yayılma her zaman söz konusu olmaz. Hava cereyanı olmayan kümeslerde bulaşma 3-5 m2 lik alan içinde kalır .
Kronik Solunum Yolu İnfeksiyonu CRD, infeksiyöz sinusitis ve bronşitis ile infeksiyöz synovitis, influenza ve Newcastle hastalığı hava yolu ile hızlı yayılan hastalıklardır.
Tavuk kolerası, infeksiyöz koriza, ve kanatlılardaki çiçek hastalığı hava yolu ile yavaş seyirli bir bulaşma sergileyen hastalıklardır.
Hava yolu ile bulaşan bir başka hastalık MAREK hastalığıdır. İnfeksiyonun kaynağı Toz içine yerleşmiş TÜY FOLLİKÜLLERİ dir. Hastalık etkeni tüy follikülleri ile kümesteki toza karışmakta ve sağlam hayvanlara bulaşmaktadır.
YEMLERLE BULAŞMA VE KONTROLÜ
Bazı bulaşıcı hastalıkların bulaşmasında kontamine yemler rol almaktadır. Başlıca hastalıklar Alfatoksin ve mikotoksin, paratifo ve kanatlı tifosudur.
Mantar orjinli hastalıkların bulaşmasında rutubetli, çürümüş yemlerin büyük etkisi vardır.
Ayrıca kuşların aksırık, tıksırık, burun ve ağız sularının yem yerken, su içerken yemlere ve su kaplarına hastalığı bulaştırması ile yemler ve sular ile hastalık sağlam hayvanlara bulaşmaktadır.
Sık sık yem ve su kapları temizlenmeli dezenfekte edilmelidir.
DIŞKI İLE BULAŞMA VE KONTROLÜ
Bazı hastalıklarda etken mikroorganizlar dışkı ile dışarıya atılmaktadır. Bu nedenle kümesin ve zeminin hijyeni çok önemlidir. Bu nedenle zeminin ızgara olmasında yada altlık kullanılması önem teşkil etmektedir. Dışkı altlık tarafından çok çabuk emilebilmeli. Altlık yeteri kadar kuru değil ise emilmeyen dışkıda bulunan mikroorganizmalar ağız yolu ile diger kuşlara bulaşacaktır. Arizona, karabaş, koksidiyozis, ensefalomyelitis, enteritisler, tavuk kolerası, tüberküloz, paratifo, pullarom, SALMONELLA ve paraziter hastalıklar bu yolla bulaşmaktadır.
Altlık olarak talaş, kuru ot, saman vb sıvı emici özelliği olan, fazla maliyeti olmayan ve kolay döşenip kolay temizlenebilen özellikte malzemelerden olmalıdır.
Değiştirilen altlıklar mutlaka yakılarak yok edilmelidir. Kümeste her ne kadar hastalık olmasa da parazit yumurtaları, bit pire kene vb asalakların bulunabileceği göz önünde bulundurulmalıdır.
Ben, kendi kümesimin zemini beton olduğu için dezenfeksiyonda taş kireç kullanıyorum. Taş kireci bir saç bidond içinde su ile söndürüp, içine sağlık ocaklarından yada belediyelerden rahatlıla bulabildiğim KLOR katıyorum. Her hafta sonu zemini spatula ile kazıyarak tüm pisliklerden temizliyorum ve kuşlar dışarda iken badana fırçası ile zemini ve duvarları klorlu kreç ile badana ediyorum.
Koruyucu olarak son zamanlarda bazı arkadaşlar Kümes zemininde TOZ KİREÇ kullanmakta olduğunu görüyoruz. Ne kadar iyi niyetli yapılsada, kullanılan toz kirecin kuşlar uçarken havaya kalktığı solunum yolu ile hava kesesine gittiğini ve solunum yollarında tahribat yaptığını göz önünde bulundurmamız lazım. Bu nedenle kümeslerde toz kireç kullanımından kaçınmalıyız.
CANLI ve CANSIZ ARACILARLA BULAŞMA VE KONTROLÜ
Kümesten kümese hastalıkları taşıyan canlıların başında insanlar gelmektedir. Daha sonra kuşlar, kemiriciler, böcekler ve yırtıcı hayvanlardır. Daha sonra hastalık bulaşığı bulanan malzelemelerin başka kümeslerde kullanılmasıdır.
Özellikle solunum yolu hastalıklarının taşınmasında en etkili taşıyıcı insanlardır. Hastalık etkenleri el, elbise, ayakkabı vb yerlere bulaşarak bir kümesten başka bir kümese taşınmaktadır.
Bulaşmada hasta hayvanın kontrolü için tutulup, sonra sağlam hayvanların ellenmesi her zaman rastlanan yanlış bir tutumdur.
İnsanlar dışkı ile bulaşan hastalıklarında kümesten başka bir kümese taşınmasında etkili bir aracıdır. Ayakkabılara bulaşan pislikler, başka bir kümese girince direk olarak hastalık taşınmış olur.
Bunun dışında kümese girip çıkan serçe, kumru, sığırcık ve bit pire gibi kan emici parazitlerde hastalıkları başka kümeslere taşırlar. Yabani kuşların hepsinde PARATİFO -SALMONELLA- etkeni bulunmaktadır. TAVUK KOLERASIN da sığırcıkların önemli rol oynadıkları saptanmıştır. TAVUK ÇİÇEĞİN de sivrisineklerin hastalığı naklettiği tespit edilmiştir.
Benim kümesimde yaptığım bir hata........
Kuşlarımın yuva yapmaları için kuru çam pürçeği kullanıyordum. Komşumun çam ağacı altında biriken çam pürçeklerini toplayıp kümesin içine attım. Kuşların tüydöküm zamanıydı. Çam pürçekleri ile birlikte serçe, kumru tüyleri ve pislikleri vardı. Çam pürçeklerini kümese bıraktıktan 15 gün sonra kümesimde PARATİFO-SALMONELLA belirtileri başladı ve 5 gün içinde tüm kümesimi sardı. Birçok değerli kuşumu kaybettim.
Hastalıklar konusunda en dikkat edilmesi gereken konu, kuşlar hasta olunca tedavi etmek değil, hastalığı kümese sokmamaktır......
|
